Pengenalan

Ketelusan dan kepercayaan awam mempunyai hubungan yang rapat dan merupakan elemen penting bagi kejayaan kerajaan, perniagaan serta institusi awam. Ketelusan bermaksud keterbukaan dalam berkongsi maklumat, keputusan dan proses supaya pihak berkepentingan memahami bagaimana dan mengapa sesuatu tindakan atau keputusan dibuat. Dalam era digital masa kini, apabila maklumat tersebar dengan pantas melalui media sosial dan platform dalam talian, masyarakat mengharapkan institusi untuk menyediakan maklumat yang tepat, menjelaskan keputusan yang dibuat serta bertanggungjawab terhadap tindakan mereka. Tanpa ketelusan, penyebaran maklumat yang salah dan ketidakpuasan hati masyarakat boleh menghakis kepercayaan dengan cepat.

Kepercayaan awam menggalakkan masyarakat untuk bekerjasama dengan institusi melalui sokongan terhadap dasar, pematuhan undang-undang, pembayaran cukai serta penyertaan dalam inisiatif kemasyarakatan. Dari perspektif tadbir urus, ketelusan memperkukuh akauntabiliti dengan membolehkan masyarakat menilai prestasi pemimpin dan institusi. Oleh itu, ketelusan bukan sahaja harus dilihat sebagai suatu kewajipan undang-undang, malah sebagai pendekatan strategik untuk membina keyakinan awam dan memastikan tadbir urus yang mampan.

Perspektif Tadbir Urus yang Baik

Dari perspektif tadbir urus, ketelusan meningkatkan akauntabiliti dengan membolehkan masyarakat menilai prestasi pegawai awam dan institusi. Kerajaan yang menerbitkan laporan kewangan, proses perolehan, keputusan dasar dan petunjuk prestasi menunjukkan komitmen mereka terhadap tadbir urus yang bertanggungjawab. Keterbukaan sedemikian dapat mengurangkan peluang berlakunya rasuah dan penyalahgunaan sumber awam kerana keputusan tertakluk kepada penelitian masyarakat.

Dari perspektif organisasi pula, ketelusan meningkatkan pengurusan dalaman dan proses membuat keputusan. Pekerja lebih cenderung untuk mempercayai pemimpin yang berkomunikasi secara terbuka mengenai matlamat organisasi, prestasi kewangan dan strategi masa hadapan. Keadaan ini mewujudkan budaya tempat kerja yang positif, di mana kerjasama dan inovasi dapat berkembang. Begitu juga, pelanggan dan pelabur lebih cenderung untuk menyokong organisasi yang menunjukkan amalan beretika serta komunikasi yang jujur.

Perkembangan pesat teknologi digital telah memperluaskan peluang untuk meningkatkan ketelusan. Laman sesawang kerajaan, inisiatif data terbuka, rundingan awam dalam talian dan sistem pelaporan digital membolehkan maklumat disampaikan kepada masyarakat dengan cepat dan berkesan. Platform media sosial turut membolehkan institusi berkomunikasi secara langsung dengan masyarakat, menjelaskan salah faham serta memberikan respons dengan segera terhadap kebimbangan awam. Walau bagaimanapun, ketelusan digital mestilah disokong oleh maklumat yang tepat, tepat pada masanya dan telah disahkan bagi mengelakkan kekeliruan serta penyebaran maklumat yang salah. Hal ini selari dengan prinsip Islam iaitu tabayyun, yang menggalakkan umat Islam supaya mengesahkan sesuatu maklumat sebelum menerimanya atau menyebarkannya, sebagaimana yang ditekankan dalam Surah al-Hujurat (49:6).

Ketelusan juga menyumbang kepada tadbir urus demokratik dengan menggalakkan penyertaan masyarakat. Masyarakat yang mempunyai akses kepada maklumat yang boleh dipercayai lebih bersedia untuk terlibat dalam perbincangan dasar, memberikan maklum balas yang membina dan memastikan pihak pembuat keputusan bertanggungjawab terhadap tindakan mereka. Pendekatan yang bersifat penyertaan ini memperkukuh institusi demokrasi dan menggalakkan proses membuat keputusan yang inklusif serta mencerminkan keperluan dan harapan masyarakat.

Selain itu, ketelusan menyokong pembangunan ekonomi dengan mewujudkan persekitaran yang lebih stabil, boleh dijangka dan dipercayai oleh perniagaan serta pelabur. Pelabur lebih cenderung untuk melabur di negara yang mempunyai peraturan yang telus, sistem perolehan yang adil dan langkah antirasuah yang berkesan. Oleh itu, ketelusan bukan sahaja menyumbang kepada kestabilan politik, malah turut menyokong pertumbuhan ekonomi jangka panjang. Dari perspektif Islam, tadbir urus yang telus menggalakkan kepentingan awam (maslahah) dengan melindungi sumber awam, mencegah rasuah dan kerosakan (fasad), serta memastikan aktiviti ekonomi dilaksanakan secara adil dan beretika demi kepentingan masyarakat.

Cabaran yang Berkaitan

Walaupun ketelusan amat penting, usaha untuk mencapainya bukan tanpa cabaran. Salah satu halangan utama ialah keengganan sesetengah institusi untuk mendedahkan maklumat sensitif. Kebimbangan terhadap implikasi politik, reputasi organisasi atau risiko perundangan boleh menyebabkan pemimpin enggan berkongsi maklumat secara menyeluruh dengan masyarakat.

Satu lagi cabaran yang ketara ialah rasuah dan penyalahgunaan kuasa. Dalam persekitaran yang mempunyai mekanisme akauntabiliti yang lemah, individu mungkin sengaja menyembunyikan maklumat bagi melindungi kepentingan peribadi. Kerahsiaan sedemikian mengurangkan keyakinan masyarakat dan mewujudkan peluang berlakunya amalan yang tidak beretika.

Penyebaran maklumat yang salah dan berita palsu juga merupakan cabaran yang serius. Walaupun kerajaan atau organisasi menyediakan maklumat yang tepat, kandungan palsu atau mengelirukan yang tersebar dalam talian boleh mempengaruhi persepsi masyarakat. Oleh itu, ketelusan semata-mata mungkin tidak mencukupi sekiranya institusi tidak turut berkomunikasi dengan berkesan dan mengambil tindakan secara aktif untuk menangani maklumat yang salah.

Cabaran lain ialah keperluan untuk mengimbangi ketelusan dengan privasi dan keselamatan negara. Kerajaan perlu menentukan maklumat yang boleh didedahkan tanpa menjejaskan data peribadi, maklumat perniagaan yang sulit atau keselamatan awam. Pendedahan maklumat yang berlebihan boleh mewujudkan risiko keselamatan, manakala kerahsiaan yang berlebihan pula boleh mengurangkan keyakinan masyarakat.

Akhir sekali, budaya birokrasi dan keengganan organisasi untuk berubah boleh memperlahankan usaha pembaharuan ketelusan. Pekerja dan pemimpin yang sudah terbiasa dengan amalan pentadbiran tradisional mungkin melihat ketelusan sebagai satu beban tambahan dan bukannya sebagai peluang untuk memperbaiki tadbir urus. Oleh itu, pelaksanaan yang berjaya memerlukan perubahan dalam budaya organisasi serta sokongan daripada pihak kepimpinan.

Cadangan Penyelesaian

Beberapa strategi praktikal boleh dilaksanakan untuk memperkukuh ketelusan dan meningkatkan kepercayaan awam. Pertama, kerajaan dan organisasi perlu menetapkan dasar yang jelas berkaitan pendedahan maklumat. Akses awam kepada laporan kewangan, keputusan perolehan, dokumen dasar dan penilaian prestasi hendaklah disediakan melalui platform digital yang mesra pengguna.

Kedua, pengukuhan mekanisme akauntabiliti adalah penting. Institusi audit bebas, agensi antirasuah, pengawasan Parlimen dan sistem aduan awam dapat membantu memastikan pemimpin bertanggungjawab terhadap keputusan yang dibuat. Audit secara berkala dan pelaporan kepada masyarakat dapat meningkatkan keyakinan bahawa sumber diuruskan secara bertanggungjawab.

Ketiga, penambahbaikan komunikasi dengan masyarakat juga amat penting. Institusi hendaklah menyediakan maklumat yang tepat pada masanya, tepat dan konsisten, khususnya ketika berlakunya krisis atau kecemasan. Sidang media, laman sesawang rasmi, kemas kini media sosial dan sesi penglibatan bersama masyarakat dapat membantu mengurangkan ketidakpastian serta mencegah penyebaran maklumat yang salah.

Transformasi digital juga perlu disokong melalui pelaburan dalam teknologi dan literasi digital. Portal data terbuka, perkhidmatan kerajaan elektronik dan platform maklum balas digital dapat menjadikan maklumat lebih mudah diakses serta menggalakkan penyertaan masyarakat. Pada masa yang sama, kerajaan perlu melabur dalam pendidikan digital bagi memastikan semua lapisan masyarakat dapat memperoleh manfaat daripada inisiatif tersebut.

Satu lagi penyelesaian yang berkesan ialah memupuk kepimpinan beretika. Pemimpin yang menunjukkan integriti, kejujuran, keadilan dan akauntabiliti dapat mewujudkan budaya organisasi yang positif serta menggalakkan ketelusan pada setiap peringkat. Kepimpinan Islam berasaskan prinsip amanah, adl (keadilan) dan ihsan (kecemerlangan), yang dapat memperkukuh kredibiliti dan keyakinan masyarakat terhadap institusi.

Akhir sekali, kerjasama antara kerajaan, organisasi masyarakat sivil, institusi akademik dan sektor swasta dapat meningkatkan lagi inisiatif ketelusan. Proses membuat keputusan melalui syura (musyawarah/perundingan) menggalakkan penyertaan, perkongsian ilmu dan tanggungjawab bersama. Pendekatan secara kolaboratif ini membawa kepada tadbir urus yang lebih berkesan, kepercayaan awam yang lebih kukuh dan mencerminkan nilai Islam untuk bekerjasama demi kepentingan bersama.

Kesimpulan

Ketelusan dan kepercayaan awam merupakan asas penting kepada tadbir urus yang berkesan, pembangunan mampan dan kejayaan institusi. Ketelusan membolehkan masyarakat memahami bagaimana sesuatu keputusan dibuat, manakala kepercayaan awam menggalakkan kerjasama, penyertaan dan keyakinan terhadap institusi awam. Kedua-dua prinsip ini secara bersama mewujudkan hubungan yang lebih kukuh antara kerajaan, organisasi dan masyarakat.

Walaupun pelbagai cabaran seperti rasuah, maklumat yang salah, ketidaksamaan digital dan keengganan organisasi menerima perubahan terus menghalang usaha meningkatkan ketelusan, cabaran tersebut boleh ditangani melalui dasar yang menyeluruh, kepimpinan yang bertanggungjawab, inovasi teknologi dan penglibatan aktif masyarakat. Membina kepercayaan awam bukanlah sesuatu yang boleh dicapai dalam satu masa, sebaliknya merupakan suatu proses berterusan yang memerlukan keterbukaan, tanggungjawab dan komunikasi yang konsisten.

Pada akhirnya, institusi yang mengutamakan ketelusan lebih berkemungkinan memperoleh keyakinan masyarakat, meningkatkan penyampaian perkhidmatan, menarik pelaburan dan memperkukuh tadbir urus demokratik. Dalam masyarakat yang terus berkembang dalam era digital, ketelusan akan kekal menjadi elemen penting bagi memastikan institusi melaksanakan tanggungjawab kepada masyarakat secara berkesan, beretika dan bertanggungjawab.

Dari perspektif Islam, ketelusan dan akauntabiliti mencerminkan nilai amanah (kepercayaan/tanggungjawab), adl (keadilan) dan ihsan (kecemerlangan). Islam menggalakkan pemimpin dan institusi untuk bertindak dengan kejujuran, integriti dan keadilan, dengan menyedari bahawa setiap tanggungjawab merupakan amanah daripada Allah dan setiap tindakan akhirnya akan dipertanggungjawabkan di hadapan-Nya. Oleh itu, penerapan prinsip etika Islam bersama-sama amalan tadbir urus yang baik dapat memperkukuh kepercayaan awam, mempromosikan keadilan dan menyumbang kepada kesejahteraan masyarakat.

Artikel oleh: Lt. Kol. Dr. Hj. Mohamad Muntaha bin Hj. Saleh (Bersara)
Founder & Trustees, MIGET