Pengenalan

Jenayah terancang telah berkembang menjadi salah satu cabaran keselamatan yang paling ketara pada abad ke-21. Jenayah terancang moden tidak lagi terhad kepada aktiviti pengedaran dadah atau kumpulan gangster yang ganas, sebaliknya rangkaian jenayah terancang kini beroperasi merentasi pelbagai bidang kuasa serta mengeksploitasi kemajuan teknologi, globalisasi dan sistem kewangan. Pada masa kini, jenayah terancang merangkumi pemerdagangan manusia, penyeludupan migran, jenayah siber, pengubahan wang haram, rasuah, penipuan kewangan, jenayah alam sekitar dan perdagangan haram. Perusahaan jenayah ini menjana berbilion-bilion dolar setiap tahun, di samping menjejaskan kestabilan ekonomi, kepercayaan awam dan keselamatan negara.

Walaupun kerajaan telah melabur secara besar-besaran dalam memperkukuh keupayaan penguatkuasaan undang-undang, meningkatkan keselamatan sempadan dan memperkenalkan perundangan yang lebih tegas, jenayah terancang terus menyesuaikan diri dan berkembang. Keadaan ini menimbulkan satu persoalan penting: Mengapakah sindiket jenayah terancang masih berjaya walaupun mekanisme penguatkuasaan semakin canggih?

Dari perspektif kriminologi, jawapannya sering kali bukan semata-mata terletak pada kekuatan organisasi jenayah, tetapi pada kelemahan integriti institusi. Jenayah terancang tidak bertahan hanya kerana penjenayah mempunyai sumber dan kepakaran—ia bertahan kerana wujudnya peluang. Peluang tersebut sering muncul apabila integriti terjejas, tadbir urus lemah dan akauntabiliti tidak mencukupi.

Oleh itu, integriti tidak seharusnya dilihat sekadar sebagai satu prinsip etika. Integriti merupakan benteng pertama dan mungkin juga benteng yang paling penting dalam menentang jenayah terancang.

Hubungan antara Integriti dan Jenayah Terancang

Teori-teori kriminologi secara konsisten menunjukkan bahawa jenayah berlaku apabila peluang yang ada melebihi risiko yang perlu ditanggung. Menurut Teori Aktiviti Rutin (Routine Activity Theory), sesuatu jenayah memerlukan tiga elemen:

1 - Pelaku yang mempunyai motivasi;
2 - Sasaran yang sesuai; dan
3 - Ketiadaan pengawasan atau perlindungan yang berkesan.

Integriti memperkukuh fungsi “pengawasan” ini.

Apabila pegawai awam melaksanakan tugas dengan jujur, sistem perolehan beroperasi secara telus, institusi kewangan mematuhi keperluan kawal selia dan organisasi mengekalkan budaya etika yang kukuh, peluang untuk berlakunya jenayah menjadi jauh lebih terhad. Sebaliknya, apabila integriti merosot, jenayah terancang mendapat akses kepada institusi yang sepatutnya mencegah aktiviti jenayah.

Bagi sindiket jenayah terancang, rasuah sering kali lebih bernilai daripada keganasan. Seorang pegawai yang tidak jujur boleh memberikan maklumat sulit, memudahkan transaksi haram, memanipulasi dokumen atau melemahkan usaha penguatkuasaan. Oleh itu, jenayah terancang sering bergantung bukan sahaja kepada kepakaran jenayah, tetapi juga kepada integriti yang telah terjejas dalam institusi yang sah.

Integriti sebagai Isu Keselamatan Negara

Integriti sering dibincangkan dalam konteks etika atau tadbir urus. Namun begitu, dari sudut kriminologi, integriti juga perlu diiktiraf sebagai suatu isu keselamatan negara.

Integriti yang lemah mewujudkan kelemahan dalam pelbagai sektor. Keselamatan sempadan boleh terjejas akibat rasuah. Institusi kewangan boleh dijadikan saluran untuk aktiviti pengubahan wang haram. Sistem perolehan awam boleh dimanipulasi oleh rangkaian jenayah. Agensi kawal selia pula mungkin secara tidak sengaja memudahkan aktiviti jenayah terancang apabila mekanisme pengawasan gagal berfungsi.

Kesan yang berlaku bukan sekadar melibatkan kerugian kewangan. Jenayah terancang melemahkan keyakinan masyarakat terhadap institusi, menjejaskan reputasi antarabangsa, mengurangkan minat pelaburan asing dan mengancam kestabilan sosial.

Mungkin bahaya yang paling besar ialah penerimaan secara beransur-ansur terhadap tingkah laku tidak beretika sebagai sesuatu yang normal. Apabila rasuah mula diterima atau dianggap sebagai sesuatu yang tidak dapat dielakkan, jenayah terancang tidak lagi perlu berhadapan dengan institusi—sebaliknya, ia mula menyusup masuk ke dalam institusi tersebut.

Kepercayaan Awam: Alat Penting dalam Pencegahan Jenayah

Salah satu komponen pencegahan jenayah yang sering dipandang ringan ialah kepercayaan awam. Agensi penguatkuasaan undang-undang sangat bergantung kepada maklumat yang diberikan oleh masyarakat. Saksi melaporkan aktiviti yang mencurigakan. Perniagaan bekerjasama dalam siasatan. Komuniti turut mengambil bahagian dalam inisiatif pencegahan jenayah. Namun begitu, kerjasama masyarakat bergantung kepada keyakinan bahawa institusi melaksanakan tugas secara adil, profesional dan berintegriti.

Apabila kepercayaan merosot, masyarakat menjadi keberatan untuk melaporkan jenayah kerana bimbang terhadap tindakan balas atau kerana percaya bahawa agensi penguatkuasaan tidak akan mengambil tindakan. Keengganan ini mewujudkan persekitaran yang membolehkan jenayah terancang berkembang dengan kurang tentangan daripada masyarakat. Oleh itu, integriti bukan sahaja berfungsi sebagai nilai dalaman sesebuah organisasi, malah menjadi asas kepada keberkesanan penguatkuasaan undang-undang dan sistem keadilan jenayah.

Teknologi Sahaja Tidak Mampu Mengalahkan Jenayah Terancang

Inovasi teknologi telah mengubah landskap penguatkuasaan undang-undang moden. Kecerdasan buatan, analitik ramalan, pengawasan digital, teknologi rantaian blok dan sains forensik telah meningkatkan keupayaan pihak berkuasa untuk mengesan dan menyiasat rangkaian jenayah yang semakin canggih.

Walau bagaimanapun, teknologi bukanlah pengganti kepada integriti. Sistem pengawasan yang canggih menjadi tidak berkesan sekiranya maklumat sulit dibocorkan. Pangkalan data digital kehilangan nilainya apabila pihak dalaman memanipulasi rekod. Kecerdasan buatan juga tidak mampu menggantikan pertimbangan yang beretika dalam membuat keputusan.

Sejarah menunjukkan bahawa jenayah terancang sering mengeksploitasi kelemahan manusia dan bukannya kelemahan teknologi. Organisasi jenayah melaburkan usaha yang besar dalam aktiviti seperti rasuah, paksaan dan perekrutan kerana mempengaruhi atau menjejaskan integriti seorang individu sering kali lebih mudah berbanding mengalahkan keseluruhan sistem keselamatan. Oleh itu, pelaburan dalam teknologi mestilah sentiasa disertai dengan pelaburan dalam integriti institusi.

Membina Integriti Sebelum Jenayah Berlaku

Strategi kawalan jenayah secara tradisional sering memberi tumpuan kepada tindakan selepas sesuatu kesalahan dilakukan. Penangkapan, pendakwaan dan pemenjaraan tetap merupakan komponen penting dalam sistem keadilan jenayah. Namun begitu, pencegahan jenayah terancang memerlukan pendekatan yang lebih proaktif. Integriti berfungsi sebagai satu mekanisme pencegahan.

Beberapa strategi tadbir urus boleh mengurangkan peluang berlakunya jenayah secara signifikan, antaranya:

• Penilaian risiko integriti secara menyeluruh;
• Sistem perolehan yang telus;
• Pengisytiharan aset secara mandatori bagi pegawai awam yang memegang jawatan berisiko tinggi;
• Perlindungan pemberi maklumat (whistleblower) yang berkesan;
• Penggiliran kakitangan secara berkala dalam jawatan yang sensitif;
• Mekanisme pengawasan yang bebas;
• Latihan etika secara berterusan; dan
• Pemantauan digital terhadap transaksi berisiko tinggi.

Langkah-langkah ini dapat mengurangkan peluang berlakunya penyusupan rangkaian jenayah terancang sebelum kerosakan besar berlaku. Pencegahan bukan sahaja lebih berkesan berbanding pendakwaan, malah kosnya juga jauh lebih rendah.

Tanggungjawab Seluruh Masyarakat

Usaha memerangi jenayah terancang tidak boleh dilihat sebagai tanggungjawab agensi polis semata-mata. Jenayah terancang mengeksploitasi kelemahan yang wujud dalam pelbagai lapisan masyarakat. Oleh itu, usaha menanganinya memerlukan tindak balas yang bersepadu melibatkan institusi kerajaan, sektor swasta, organisasi masyarakat sivil, institusi pendidikan dan setiap individu dalam masyarakat. Institusi pendidikan perlu memperkukuh pendidikan berkaitan etika dan integriti sejak usia muda. Universiti pula perlu membentuk pemimpin masa hadapan yang memahami bahawa integriti merupakan asas kepada tadbir urus yang baik.

Organisasi sektor swasta perlu memperkukuh tadbir urus korporat, pematuhan terhadap langkah antirasuah serta ketelusan dalam rantaian bekalan. Media juga memainkan peranan penting melalui pelaporan yang bertanggungjawab serta peningkatan kesedaran masyarakat mengenai jenayah terancang dan rasuah. Yang paling penting, setiap individu perlu menyedari bahawa integriti bermula daripada tingkah laku diri sendiri. Tindakan harian seperti menolak rasuah, melaporkan aktiviti yang mencurigakan dan menghormati undang-undang secara bersama dapat memperkukuh daya tahan masyarakat terhadap jenayah terancang.

Persediaan Menghadapi Ancaman Jenayah Masa Hadapan

Jenayah terancang berkembang dengan pesat seiring dengan kemajuan teknologi. Rangkaian jenayah pada masa hadapan dijangka semakin menggunakan kecerdasan buatan, mata wang kripto, platform komunikasi yang disulitkan, identiti sintetik serta operasi siber merentas sempadan. Tindak balas penguatkuasaan undang-undang secara tradisional sahaja mungkin tidak lagi mencukupi.

Sebaliknya, daya tahan terhadap jenayah terancang pada masa hadapan akan semakin bergantung kepada institusi yang telus, bertanggungjawab dan mempunyai ketahanan terhadap rasuah. Oleh itu, integriti perlu diterapkan bukan sekadar dalam dasar dan polisi, tetapi juga menjadi sebahagian daripada budaya organisasi.

Kesimpulan

Jenayah terancang berkembang subur di mana sahaja integriti semakin lemah. Walaupun undang-undang yang lebih tegas, teknologi yang lebih baik dan penguatkuasaan yang diperkukuh kekal penting, tiada satu pun daripada langkah tersebut dapat berjaya sepenuhnya sekiranya institusi itu sendiri terdedah kepada rasuah dan tingkah laku yang tidak beretika. Oleh itu, integriti perlu diiktiraf sebagai satu alat strategik dalam pencegahan jenayah dan bukannya sekadar suatu aspirasi moral.

Apabila kerajaan menggalakkan ketelusan, organisasi menjunjung kepimpinan beretika dan masyarakat mengamalkan akauntabiliti, peluang untuk jenayah terancang berkembang dapat dikurangkan dengan ketara. Pada akhirnya, pertahanan yang paling berkesan terhadap jenayah terancang bukanlah semata-mata hukuman yang lebih berat atau peruntukan penguatkuasaan yang lebih besar. Sebaliknya, ia adalah pembentukan sebuah masyarakat yang menjadikan integriti sebagai panduan dalam membuat keputusan pada setiap peringkat. Dalam keadaan jenayah terancang menjadi semakin canggih dan merentasi sempadan negara, integriti akan kekal menjadi asas kepada pembinaan tadbir urus yang baik, kepercayaan awam dan keselamatan negara.

“Senjata paling ampuh dalam menentang jenayah terancang bukanlah semata-mata undang undang yang lebih tegas atau penguatkuasaan yang lebih kuat. Sebaliknya, ia adalah integriti yang diterapkan dalam setiap institusi, setiap organisasi dan setiap individu. Apabila integriti menjadi suatu budaya, jenayah terancang akan kehilangan persekitaran yang diperlukan untuk terus bertahan.”

Artikel oleh: DATUK SHAHUL HAMID BIN ABDUL RAHIM
Lembaga Penasihat MIGET